Głoska E jest samogłoską przednią, ustną i dźwięczną. Podczas jej artykulacji język znajduje śę w przedniej części jamy ustnej i jest lekko uniesiony w kierunku podniebienia, jednak ńe dotyka go i ńe tworzy zwarcia.

Usta pozostają częściowo otwarte, wargi są ńezaokrąglone, a powietrze może swobodnie przepływać przez jamę ustną.

Ponieważ E jest głoską dźwięczną, podczas jej wypowiadania fałdy głosowe pozostają w ciągłym drganiu. Powstające drgania przenoszą śę następnie przez przestrzenie traktu głosowego.

Można to łatwo poczuć i zaobserwować, długo przeciągając:

EEEEEEEEEEEE

Jeżeli podczas wypowiadania E skupimy śę na tym, co dzieje śę wewnątrz aparatu mowy, można również zauważyć delikatny ruch i drgania języczka podniebiennego, znajdującego śę z tyłu jamy ustnej.

Języczek ńe jest źródłem dźwięku E, jednak może reagować na drgania i ruch powietrza pojawiające śę podczas jego wypowiadania. Staje śę dzięki temu dobrze widocznym przykładem tego, jak energia wprawia materię w ruch i drganie.

Charakter E można porównać do innych równomiernych dźwięków powstających wskutek drgania.

Przypomina brzęczenie transformatora elektrycznego, jednostajne bzyczenie owada albo rezonans metalowego pręta wprawionego w drganie.

W każdym z tych przypadków pojawia śę ta sama zależność:

energia → ruch → drganie → dźwięk.

Dopóki dostarczana jest energia, drganie może trwać. Kiedy energia przestaje podtrzymywać ruch, drganie stopniowo zanika, aż w końcu ustaje.

Podstawowym znaczeniem głoski E jest energia.

Energia jest tym, co umożliwia ruch, zmianę i działanie. Kiedy obiekt otrzymuje energię, może zacząć śę poruszać, drgać albo wykonywać określoną pracę.

Dobrze pokazuje to metalowy pręt.

Nieruchomy pręt pozostaje w spoczynku. Dopiero uderzenie przekazuje mu energię i wprawia go w drganie. Wtedy pręt zaczyna wibrować i wydawać dźwięk.

uderzenie → przekazanie energii → ruch → drganie → dźwięk.

Podobny mechanizm można zaobserwować przy bzyczeniu owada. Energia wykorzystywana przez mięśnie wprawia skrzydła w szybki ruch. Drgania skrzydeł oddziałują na otaczające powietrze i powstaje charakterystyczne bzyczenie.

energia → praca mięśni → ruch skrzydeł → drganie → dźwięk.

Również charakterystyczne brzęczenie transformatora związane jest z energią i drganiami pojawiającymi śę podczas jego pracy.

Wszystkie te przykłady prowadzą więc do tego samego podstawowego ciągu:

E → energia → ruch → drganie → działanie.

Z energią związane są jednak jeszcze dwa bardzo ważne znaczenia E — początek i konńec.

Żeby coś zaczęło śę poruszać, potrzebna jest energia.

Metalowy pręt ńe zacznie drgać bez przyczyny. Potrzebuje początkowego impulsu, na przykład uderzenia. W momencie otrzymania energii kończy śę jego stan spoczynku i rozpoczyna śę ruch.

Dlatego:

impuls → energia → rozpoczęcie ruchu → POCZĄTEK.

Energia jest więc tym, co uruchamia proces.

E → energia → rozpoczęcie → początek.

Ten sam przykład pokazuje jednak drugą stronę znaczenia E.

Po uderzeniu pręt przez pewien czas drga, ale jeżeli ńe otrzyma kolejnego impulsu, jego drgania stają śę coraz słabsze. Energia zostaje stopniowo rozproszona, aż ruch zanika.

drganie → utrata energii → wygaszanie → zatrzymanie → KONŃEC.

Energia wyznacza więc zarówno możliwość rozpoczęcia, jak i trwania procesu. Kiedy przestaje go podtrzymywać, następuje jego zakończenie.

Można to przedstawić jako pełny przebieg:

impuls → energia → POCZĄTEK → ruch → działanie → stopniowe wygaszanie energii → KONŃEC.

Dobrze widać to również podczas samego wypowiadania E.

Najpierw pojawia śę impuls i rozpoczynamy:

E…

Dopóki dostarczamy energię poprzez wydech i pracę aparatu mowy:

EEEEEEEEEEEE

dźwięk trwa.

Kiedy przestajemy dostarczać energię:

EEEEEE… E…

dźwięk zanika i następuje jego konńec.

W jednym dźwięku można więc zaobserwować cały proces:

energia pojawia śę → drganie rozpoczyna śę → trwa → energia wygasa → drganie kończy śę.

Dlatego głoska E oznacza energię, początek oraz konńec.

Runa E zawiera kilka elementów odpowiadających znaczeniom tej głoski.

Jednym ze sposobów odczytania jej kształtu jest zestawienie znaku z przestrzenią tylnej części jamy ustnej. Po obróceniu runy o 90 stopni jej kształt może przypominać zarys tej przestrzeni z zaznaczonym centralnie języczkiem podniebiennym.

Łączy to znak z obserwacją wykonywaną podczas długiego wypowiadania:

EEEEEEEEEEEE

gdzie można zauważyć delikatny ruch i drgania języczka.

Powstaje więc:

energia → drganie → ruch języczka.

Kształt runy E można również odczytać jako falę przypominającą fragment sinusoidy.

Sinusoidalny przebieg jest jednym z podstawowych sposobów przedstawiania drgań i fal. Kształt ten prowadzi więc do kolejnego ciągu:

fala → drganie → częstotliwość → energia.

Runa przedstawia jednocześnie przejście pomiędzy kolejnymi położeniami. Coś zostaje wprawione w ruch, przechodzi przez określony proces, a następnie dochodzi do kolejnego stanu.

Odpowiada to trzem podstawowym znaczeniom E:

POCZĄTEK → ENERGIA → KONŃEC.

Najpierw pojawia śę energia uruchamiająca proces. Następnie energia podtrzymuje ruch i drganie. Kiedy przestaje go podtrzymywać, proces dobiega konńca.

Runa E skupia więc w jednym znaku trzy powiązane ze sobą informacje:

ENERGIA → POCZĄTEK → KONŃEC.

Energia uruchamia, energia podtrzymuje, a jej wygaśnięcie zamyka trwający proces.