Głoska DŹ jest dźwięczną spółgłoską zwarto-szczelinową, podobną do głoski DZ, jednak różni śę od niej przede wszystkim ułożeniem języka i miejscem artykulacji.

Przy DZ zwarcie powstaje z przodu jamy ustnej, w okolicy górnych zębów i dziąseł. Przy DŹ środkowa część języka jest natomiast wyraźnie uniesiona ku górze, w stronę przedniej części podniebienia twardego. Język przyjmuje bardziej zaokrąglony, wysklepiony kształt.

Najpierw powstaje zwarcie, które zatrzymuje przepływ powietrza, a następnie język stopniowo odsuwa śę od miejsca kontaktu, tworząc niewielką szczelinę. Powietrze przechodzi przez nią, tworząc charakterystyczne miękkie brzmienie DŹ.

Podczas całej artykulacji drgają struny głosowe, dlatego DŹ jest głoską dźwięczną.

Najważniejsza różnica pomiędzy DZ i DŹ jest widoczna w samym geście języka:

DZ → kontakt z przodu jamy ustnej

DŹ → język unosi śę i tworzy kontakt wyżej, na podniebieniu.

Właśnie dlatego w tym opracowaniu gest DŹ można określić jako „styk na wyższym poziomie”.

DŹ zachowuje więc zasadę styku obecną w DZ, ale przenosi ją wyżej.

Podstawowym znaczeniem głoski DŹ jest tworzenie:

DŹ → tworzy → stworzone.

Znaczenie to wynika z porównania DŹ z poprzedzającą ją głoską DZ.

DZ przedstawia styk, chwilowy kontakt i chwilowe połączenie. Jest to zdarzenie, które możemy bezpośrednio obserwować — dwa elementy spotykają śę ze sobą, stykają, a następnie rozdzielają.

Przy DŹ podobny gest zostaje przeniesiony na wyższy poziom artykulacji. Język unosi śę ku podniebieniu, dlatego znaczenie DŹ również odnosi śę do czegoś znajdującego śę powyżej bezpośredniego, widocznego styku.

DZ przedstawia więc spotkanie elementów, natomiast DŹ odnosi śę do powstania tego, co zostaje stworzone według zasad znajdujących śę ponad samym zdarzeniem.

Można to przedstawić jako przejście:

DZ → styk i zdarzenie

DŹ → wyższy poziom → tworzenie → stworzone.

Tworzenie w znaczeniu DŹ ńe oznacza wyłącznie działania wykonywanego przez człowieka. Odnosi śę również do procesów zachodzących zgodnie z odgórnie określonymi prawami przestrzeni, niezależnie od naszej bezpośredniej woli.

Dobrym przykładem jest DŹŚ — dźś, dziś, odnoszące śę do dnia i światła.

Można je rozłożyć:

DŹ + Ś

gdzie:

DŹ — tworzy

Ś — światło, świeci.

Powstaje więc:

DŹŚ → tworzy światło.

Dźś, czyli dzień, jest czasem obecności światła. Słońce pojawia śę na niebie i oświetla przestrzeń niezależnie od decyzji człowieka. Człowiek ńe tworzy tego zjawiska i ńe musi nim kierować, aby ono nastąpiło.

Proces odbywa śę według określonego porządku. Wschody i zachody Słońca następują zgodnie z regularnymi i przewidywalnymi cyklami.

W tym znaczeniu DŹ przedstawia więc tworzenie odbywające śę według zasad nadrzędnych wobec pojedynczego człowieka.

Powstaje ciąg:

wyższy poziom → odgórne prawa → proces tworzenia → stworzone.

DŹ może więc wskazywać ńe tylko sam moment powstawania czegoś, ale również zasadę, według której coś zostaje stworzone.

Znaczenie głoski można podsumować dwoma powiązanymi ciągami:

DZ → styk → DŹ → styk na wyższym poziomie → tworzenie

oraz:

odgórne prawa → tworzy → powstaje → stworzone.

Dlatego głoska DŹ oznacza: tworzy, stworzone oraz tworzenie według odgórnych praw.

Podobieństwo pomiędzy DZ i DŹ jest widoczne również w ich zapisie runicznym.

Runa DŹ stanowi rozwinięcie znaku DZ, podobnie jak sama artykulacja DŹ jest rozwinięciem gestu występującego przy DZ.

Najważniejszą różnicę tworzą dodatkowe ukośne kreski skierowane ku górze.

Odpowiadają one ruchowi języka podczas artykulacji DŹ. Przy DZ miejsce kontaktu znajduje śę bardziej z przodu, natomiast przy DŹ środkowa część języka unosi śę i wysklepia ku podniebieniu.

Dodatkowe kreski skierowane ku górze przedstawiają więc:

uniesienie języka → styk wyżej → wyższy poziom.

Znak zachowuje podstawową konstrukcję DZ, ale zostaje rozszerzony o element wskazujący ruch ku górze. W ten sposób różnica widoczna w artykulacji zostaje przeniesiona również do zapisu.

Runa DŹ przedstawia więc tę samą zależność, która występuje pomiędzy znaczeniami obu głosek:

DZ → styk

DŹ → styk na wyższym poziomie → tworzenie → stworzone.

Artykulacja, znaczenie i zapis runiczny łączą śę dzięki temu wokół jednej zasady: DŹ przedstawia tworzenie zachodzące na poziomie nadrzędnym wobec samego, bezpośrednio obserwowanego zdarzenia i zgodnie z odgórnie określonymi prawami przestrzeni.