W języku polskim zapisanych jest wiele zaskakujących informacji. Część z nich może wyglądać jak instrukcja wyjęta z opowieści fantastycznej. Tym razem przyglądamy się słowom związanym z portem, portalem, przenoszeniem oraz dźwiękiem i pytamy, czy ułożone obok siebie mogą stworzyć symboliczną opowieść o przejściu do innego miejsca.

Punktem wyjścia jest rodzina interpretacyjna PORT:

Wspólny obraz tworzą przechodzenie, przenoszenie, dążenie do celu, dźwięk i zmiana. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te słowa należą do jednej potwierdzonej rodziny historycznej.

Port to przede wszystkim miejsce obsługi ruchu statków, samolotów, ludzi lub ładunków. W technice portem nazywa się też punkt połączenia albo komunikacji. W obu znaczeniach jest to miejsce, przez które coś przechodzi.

W autorskim odczytaniu:

P oznacza przesuwanie, O — otwór, okrąg lub przestrzeń, R — częstotliwość albo stronę, a T — kierunek, granicę i tor ruchu. Słowo zostaje więc odczytane jako droga od ruchu, przez otwór, ku wybranej stronie i dalej określonym torem.

Porta oznacza po łacinie i po włosku drzwi albo bramę.

W interpretacji artykułu A oznacza działanie prowadzące do zmiany. Drzwi umożliwiają zmianę przestrzeni: po ich przekroczeniu człowiek znajduje się w innym pomieszczeniu lub obszarze. Porta staje się zatem najprostszym obrazem bramy.

Portal w architekturze jest okazałym obramieniem wejścia. Później słowo otrzymało znaczenie internetowe, a w fantastyce zaczęło oznaczać przejście łączące odległe miejsca, światy, wymiary lub czasy.

PORT wyznacza przejście, A — zmianę, a L — wznoszenie. W symbolicznym odczytaniu portal „wznosi zmianę” i prowadzi dalej niż zwykłe drzwi. Przejście do innego czasu pozostaje jednak motywem fantastycznym.

Teleport to w fantastyce urządzenie, mechanizm albo punkt służący do natychmiastowego przenoszenia.

TELE oznacza działanie na odległość, a PORT — punkt przejścia lub przeniesienia. Teleport można więc dosłownie odczytać jako odległy port. Przenoszenie w czasie jest rozszerzeniem tej idei w fantastyce, nie potwierdzoną technologią.

Po przestawieniu liter słowa PORT powstaje TROP.

Trop prowadzi do celu, a port jest miejscem przejścia. Jeden wskazuje drogę, drugi punkt, do którego ta droga prowadzi. To gra anagramowa i znaczeniowa; sama kolejność liter nie dowodzi wspólnego pochodzenia słów.

Aport jest komendą i czynnością: pies odnajduje wskazany przedmiot, przynosi go i wraca do przewodnika.

W interpretacji A uruchamia zmianę kierunku, a PORT wskazuje drogę do wybranego celu. Ten przykład dobrze zachowuje zwykły sens przenoszenia, obecny również w historycznym tle francuskiego apporter — przynosić.

Sport opiera się na regułach, treningu, sprawności i często współzawodnictwie. Zawodnik biegnie do mety, piłkarz podąża za piłką, a strzała zmierza ku tarczy.

W odczytaniu artykułu S oznacza drogę, a PORT — punkt lub cel przejścia. Jest to interpretacja głoskowa. Historycznie słowo SPORT przyszło z zachodnioeuropejskiej rodziny wyrazów oznaczających rozrywkę i zabawę.

Portatyl jest przenośnym ołtarzykiem albo kamienną płytą ołtarzową z miejscem na relikwie.

Artykuł odczytuje TAT jako wytwarzanie granic, a YL jako wyselekcjonowane wznoszenie. Portatyl staje się w tej narracji przygotowanym miejscem rytuału. Historyczna funkcja przedmiotu była liturgiczna; nie ma podstaw, by przypisywać mu otwieranie portali.

Portlandyt jest rzadkim minerałem — wodorotlenkiem wapnia o wzorze Ca(OH)₂. Występuje w naturze, a także jest ważną fazą w cemencie i betonie.

W materiale minerał zostaje wyobrażony jako kolejny element przygotowanego miejsca przejścia. To najsilniej spekulacyjny fragment całego zestawienia. Nazwa portlandytu pochodzi od cementu portlandzkiego, nie od portalu, a minerał nie ma potwierdzonej funkcji związanej z teleportacją.

Portamento jest techniką muzyczną: wysokość dźwięku płynnie przechodzi od jednej wartości do drugiej. Efekt jest szczególnie naturalny w głosie i na instrumentach, które umożliwiają ciągłą zmianę wysokości.

W narracji artykułu portamento przypomina przeszukiwanie kolejnych częstotliwości aż do odnalezienia właściwej. Muzyczne przejście jest faktem; jego związek z dostrajaniem portalu pozostaje metaforą.

Portato to artykulacja, w której kolejne dźwięki są prowadzone płynnie, lecz każdy zostaje delikatnie zaznaczony. Powstaje wrażenie ciągłości połączonej z pulsowaniem.

Artykuł widzi tu uporządkowaną sekwencję impulsów. Jeśli portamento symbolizuje płynne szukanie wysokości, portato może symbolizować jej rytmiczne powtarzanie i utrzymywanie.

Portatyw to małe, przenośne organy piszczałkowe. Piszczałki o różnych długościach wytwarzają dźwięki o różnych wysokościach, a grający obsługuje klawiaturę i miech.

W interpretacji YW wiąże się z drganiem powietrza wewnątrz kanału. Portatyw zostaje zatem narzędziem do wybierania i łączenia częstotliwości. Jego rzeczywistym przeznaczeniem jest wykonywanie muzyki.

Jeżeli ułożymy słowa obok siebie, powstaje kolejność:

Do tego TROP pomaga odnaleźć drogę, APORT opisuje ruch do celu i powrót, a SPORT — uporządkowane dążenie do wyznaczonego punktu.

Kolejny trop tworzą MINUTA i NUTA. Minuta wyznacza część czasu, a nuta zapisuje lub nazywa dźwięk o określonej wysokości.

Czy każdej minucie mogłaby odpowiadać inna nuta? Czy dźwięk i czas można symbolicznie zapisać według podobnej zasady? Historycznie słowa mają inne pochodzenie: MINUTA wiąże się z łacińską „małą częścią”, a NUTA — ze znakiem. Ich zestawienie jest pytaniem i grą brzmieniową.

W starożytnym Egipcie Nut była boginią nieba. Jej imię nie jest etymologicznie związane z polską nutą, ale podobieństwo zapisu uruchamia następne skojarzenie.

Niebo od dawna służy do odmierzania czasu. Położenie Słońca, Księżyca, planet i gwiazd pozwala rozpoznawać porę dnia, roku i orientować się w cyklach. Zegar słoneczny wykorzystuje ruch cienia, a południe słoneczne wyznacza szczególne położenie Słońca na jego dziennej drodze.

W poetyckiej narracji niebo staje się ogromnym zegarem, a ciała niebieskie — jego wskazówkami. Pytanie, czy śpiew mógłby „przesunąć wskazówkę”, pozostaje wyobrażeniem, nie opisem zjawiska fizycznego.

Klucz wiolinowy to odmiana klucza G, który ustala sposób odczytywania wysokości dźwięków na pięciolinii. Jego linia tworzy charakterystyczną pętlę i spiralę.

Artykuł widzi w tym kształcie wir: linia wchodzi do środka, zawraca, przecina wcześniejszą drogę i ponownie odwiedza podobne obszary. To skojarzenie wizualne może przypominać opowieść o powrocie do miejsca lub chwili, ale nie jest historycznym objaśnieniem symbolu.

A jeżeli każda nuta jest częstotliwością prowadzącą w wyobraźni do określonego miejsca albo wspomnienia? A gdyby każda melodia była podróżą?

Nie musimy uznawać teleportacji za realną, aby dostrzec, że muzyka rzeczywiście przenosi uwagę, emocje i pamięć. W tym sensie język nie daje technicznej instrukcji budowy maszyny. Daje natomiast materiał do tworzenia obrazów, pytań i opowieści o przejściu.