N i Ń brzmią podobnie, jednak podczas ich wymawiania język wykonuje inny ruch.

Znaczenia głosek są ściśle związane z ich artykulacją. Ruch wykonywany przez język może wskazywać kierunek, naśladować gest albo czynność, a znaczenie tego ruchu odnajdujemy następnie w budowie słów.

W przypadku N i Ń otrzymujemy dwa przeciwne kierunki:

Z tej podstawowej opozycji wynikają dalsze znaczenia:

Różnicę tę można zobaczyć ńe tylko w budowie słów, ale przede wszystkim podczas ich wymawiania.

Podczas artykulacji N przednia część języka unosi śę i dotyka górnych dziąseł. Język pozostaje u góry, skierowany ku górze i przodowi.

Jego ułożenie można obrazowo porównać do wskazania kierunku znajdującego śę przed nami i powyżej nas, mniej więcej pod kątem 45°.

N ↑

Język wskazuje:

w górę,
przed siebie,
ku temu, co znajduje śę przed nami,
ku temu, co dopiero ma nastąpić.

Dlatego N związane jest ze znaczeniami:

N - w górę
N - wznoszenie
N - wzrost
N - wprowadzanie
N - przyszłość
N - coś, co ma nastąpić
N - kontrola

Jeżeli coś wprowadzamy, powodujemy, że zaczyna występować.

Jeżeli coś rośnie, zmierza ku górze.

Jeżeli coś ma nastąpić, znajduje śę jeszcze przed nami.

Jeśli coś jest przed nami to kontrolujemy to, albo jako kierunek do tego, albo żeby to osiągnąć.
Podobnie jak jadąc przed siebie kontrolujemy pojazd.

Wszystkie te znaczenia łączy jeden kierunek:

↑

Dobrym przykładem jest:

N — w górę, przyszłość, wprowadzanie
O — przewidywanie, punkt, otoczenie

NO może więc oznaczać:

wprowadzanie / przyszłość + przewiduję
lub
wprowadzanie / przyszłość + punkt / coś konkretnego

NO może więc wskazywać na punkt w przyszłości, czyli coś, co nastąpi i co przewidujemy, że nastąpi.

Zwróćmy uwagę na rodzinę:

To, co NOWE, właśnie śę pojawia. Zostaje wprowadzone i od tej chwili zaczyna istnieć.

Interesujące jest również lechickie / polskie słowo: NO.

Może ono służyć do potwierdzenia:

„No.”
„No tak.”
„No dobrze.”
„No, zróbmy to.”

Ńe odrzucamy wtedy działania, lecz potwierdzamy je i pozwalamy, aby nastąpiło.

Jeszcze bardziej obrazowym przykładem jest:

oraz:

P — przesuwanie
N — w górę

PN = przesuwanie w górę

Roślina pnie śę ku górze. Przesuwa swoje liście i kwiaty w stronę słońca.

Od tej samej rodziny mamy:

Pień jest podstawową pionową częścią drzewa, która prowadzi jego wzrost ku górze.

Interesujące jest również podobieństwo:

W każdym przypadku powraca obraz kierunku pionowego:

↑

Trzeba bardzo wyraźnie rozróżnić dwie konstrukcje:

Ń oraz NI = N + I

To ńe jest to samo.

Ń jest jedną głoską.

Natomiast: NI składa śę z dwóch głosek:

N — w górę, wzrost, wprowadzanie
I — istota, decyzja

Dlatego:

NI może również wskazywać na wprowadzanie przez istotę i jej decyzję.

Różnica pomiędzy Ń a NI ńe jest więc wyłącznie kwestią pisowni. Są to odmienne konstrukcje artykulacyjne i znaczeniowe.

To właśnie pomieszanie tych konstrukcji może zmieniać sposób, w jaki odczytujemy słowa.

Bardzo czytelnym przykładem jest:

NI — rosnąca istota
A — działanie / zmiana

Niania zajmuje śę dziećmi, czyli właśnie rosnącymi istotami.

Dziecko rozwija śę, wzrasta i z czasem staje śę coraz większe.

NI odpowiada więc temu procesowi:

N ↑ + I = rosnąca istota

Co więcej, w słowie NIANIA konstrukcja NI występuje dwukrotnie:

Rosnąca istota działa i kolejna rosnąca istota działa.

Niania może przecież zajmować śę wieloma dziećmi, czyli wieloma rosnącymi istotami.

Jednym z najważniejszych przykładów pokazujących znaczenie N jest:

NIECH ńe jest zaprzeczeniem.

Wręcz przeciwnie.

Wyraża wolę, decyzję albo życzenie, aby coś nastąpiło.

NIECH tak śę stanie.

NIECH przyjdzie.

NIECH rośnie.

NIECH będzie.

NIECH rozpocznie śę jutro.

Za każdym razem kierujemy zdarzenie ku temu, co dopiero ma wystąpić.

Budowa słowa:

N — w górę, przyszłość, nastawanie, wprowadzanie
I — istota / decyzja
E — energia
CH — połączy śę

Znaczenie można więc przedstawić jako:

NIECH = przyszłość nastąpi przez decyzję i energia połączy śę w rzeczywistość.

Mówiąc:

wyrażamy decyzję, aby określone zdarzenie zostało wprowadzone i nastąpiło.

Schematycznie:

następnie:

Czyli mówiąc niech, chcemy, aby właśnie przyszłość nastąpiła przez decyzję i energia połączyła śę w rzeczywistość.

Dlatego w słowie NIECH potrzebujemy właśnie NI, a ńe Ń.

NIECH ńe odrzuca.

NIECH wprowadza.

To jeden z ważniejszych przykładów pokazujących, dlaczego trzeba odróżniać NI od Ń, artykulacyjnie i w pisowni.

Podobną konstrukcję odnajdujemy w słowie:

AN — wznosi
I — istotę
EL — najwyżej

Otrzymujemy:

Także tutaj N uczestniczy w znaczeniu związanym z kierunkiem ku górze.

Zupełnie inaczej zachowuje śę język podczas artykulacji:

Ń

Język najpierw znajduje śę wysoko i dotyka górnych dziąseł, a następnie podczas wypowiadania głoski wykonuje wyraźny ruch w dół do dolnych zębów, albo nawet do dolnych dziąseł.

Schematycznie:

Ń ↓

Ruch języka pokazuje więc: W DÓŁ

Z tego podstawowego kierunku wynikają dalsze znaczenia:

obńiżenie,
spadek,
upadek,
zrzucenie,
odrzucenie,
usunięcie,
brak,
zaprzeczenie.

Najbardziej bezpośrednią rodzinę tworzą słowa:

W każdym z nich odnajdujemy pojęcie:

↓

czyli ńiższego położenia, zmńiejszenia poziomu albo ruchu prowadzącego w dół.

Tutaj Ń pokazuje swoje najbardziej podstawowe, przestrzenne znaczenie.

Dlaczego ta sama głoska oznacza zarówno w dół, jak i zaprzeczenie?

Łącznikiem jest:

To, czego chcemy, przyjmujemy.

To, czego ŃE chcemy, odrzucamy.

Bardzo prosty przykład możemy zaobserwować u małych dzieci.

Dziecko, które ńe chce przedmiotu albo jedzenia znajdującego śę przed nim, może zrzucić je ze stołu.

Ńe chcę tego.

Odrzucam to.

Usuwam.

Zrzucam.

Powstaje ciąg:

Dlatego Ń występuje jako podstawowa głoska przecząca.

Najprostszym przykładem jest:

Wyraz ŃE powinniśmy pisać przez Ń, ponieważ taki zapis jest zgodny zarówno z jego artykulacją, jak i ze znaczeniem głoski.

Wymawiamy ŃE, a ńe:

To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia całej rodziny przeczeń.

Jeżeli NI oznacza konstrukcję związaną z kierunkiem w górę i istotą oraz decyzją, a Ń niesie kierunek w dół i zaprzeczenie, zapisanie ŃE jako NIE zaciera informację zawartą w budowie tego słowa.

Bardzo dobrze pokazuje to również słowo:

Najpierw zwróćmy uwagę na morfem:

Występuje on w słowach:

KT wskazuje więc na:

Jeżeli dodamy przed nim głoskę zaprzeczenia:

otrzymujemy:

czyli:

żadna osoba.

Powstaje bardzo czytelna zależność:

Ta sama konstrukcja pozostaje widoczna w odmianie:

Początkowe Ń za każdym razem wyklucza osobę wskazywaną przez dalszą część słowa.

Podobny mechanizm występuje w:

C oznacza: wszystko / całość

Dlatego:

oznacza zaprzeczenie wszystkiego, czyli brak czegokolwiek:

Możemy zestawić:

oraz całą rodzinę:

Ponownie początkowe Ń wprowadza brak albo zaprzeczenie.

Kolejnym bardzo czytelnym przykładem jest:

GDY wskazuje moment.

ŃGDY wyklucza każdy moment.

ŃGDY = w żadnym czasie

Ńgdy tego ńe zrobiłem.

Ńgdy tam ńe byłem.

Ńgdy tego ńe powiedziałem.

Podobnie:

GDZIE wskazuje miejsce.

ŃGDZIE wyklucza miejsce.

Do tej samej rodziny należą:

Powstaje regularny system:

Ń ponownie wprowadza brak wskazywanego miejsca albo kierunku.

Podobną konstrukcję odnajdujemy w:

JAK wskazuje sposób.

ŃJAK oznacza brak sposobu:

ŃJAK = w żaden sposób

Podobnie:

Kolejnym przykładem jest:

CZYJ wskazuje właściciela.

ŃCZYJ oznacza brak właściciela albo brak przynależności do konkretnej osoby.

Ponownie początkowe Ń wprowadza wykluczenie.

Po zestawieniu przykładów widzimy regularny mechanizm:

W całej tej rodzinie działa ta sama zasada:

Innym bardzo obrazowym przykładem jest:

Ń — w dół / upadek
SZCZ — ścisk / zgniecenie

Dlatego:

łączy dwa znaczenia:

Gdy coś ŃSZCZYMY, wcześniejsza struktura tego czegoś przestaje istnieć.

Gdy drzewo ńszczeje, upada.

Przedmiot może zostać zgnieciony.

Budynek może śę rozpaść.

Konstrukcja może zostać ściśnięta, rozbita albo doprowadzona do rozpadu.

Samo połączenie morfemów opisuje więc podstawowe mechanizmy ńszczenia:

Ń ↓ — upadek

oraz:

SZCZ — ścisk / zgniecenie

Rodzina zachowuje ten sam sens:

Szczególnie ważnym przykładem pokazującym konsekwencje zmiany Ń na N jest:

Bańicja oznacza wyrzucenie człowieka z określonego miejsca lub społeczności oraz zabronienie mu powrotu.

Człowiek zostaje:

wyrzucony,
odrzucony,
wykluczony.

Ńe może ponownie wejść.

Znaczenie doskonale odpowiada funkcji Ń:

Od lechickiej / polskiej BAŃICJI pochodzi używane dziś na całym świecie internetowe:

„Dostać bana” oznacza zostać wyrzuconym, zablokowanym albo pozbawionym możliwości wejścia do określonej przestrzeni cyfrowej.

Podczas przejęcia słowa została jednak utracona głoska Ń.

I właśnie tutaj widać, jak istotna może być zmiana jednej głoski.

zawiera Ń:

Natomiast:

zawiera N, którego kierunek jest przeciwny:

Zmiana:

powoduje więc zmianę kodu zawartego w słowie.

Słowo, które ma oznaczać wyrzucenie i zabronienie wejścia, zostaje zapisane głoską związaną z wprowadzaniem.

Znaczenie słowa i znaczenie jego głosek zaczynają sobie przeczyć.

BAŃICJA jest więc bardzo dobrym przykładem pokazującym, dlaczego zachowanie właściwej głoski ma znaczenie.

Podobny mechanizm widzimy w:

G — ciało
I — istota
Ń — zaprzeczenie / usunięcie

możemy więc odczytać jako:

czyli usunięcie cielesnej obecności istoty.

Słowo opisuje zańik cielesnej obecności istoty.

Inną ciekawą rodzinę tworzą:

Kiedy coś mińiemy, możemy tego ńe zauważyć, ńe dostrzec albo ńe objąć uwagą.

Kiedy coś pomińiemy, świadomie albo przypadkowo ńe uwzględniamy tego.

Kiedy o czymś zapomńimy, tracimy do tego dostęp w pamięci.

Jeszcze wyraźniej widzimy to w rodzinie:

Coś, co ńiknie, staje śę coraz mniej obecne, aż przestaje być widoczne albo dostępne.

Coś, co zańika, przechodzi od obecności do braku.

Ponownie otrzymujemy kierunek:

czyli:

↓

To dokładnie ten sam kierunek znaczeniowy, który pokazuje artykulacja Ń.

Po zestawieniu przykładów widzimy dwie przeciwne rodziny.

N ↑

w górę
wzrost
wznoszenie
wprowadzanie
przyszłość
nastawanie
potwierdzenie

Przykłady:

Ń ↓

w dół
obńiżenie
upadek
odrzucenie
usunięcie
wykluczenie
brak
zaprzeczenie
zańik

Przykłady:

W najprostszej postaci:

To dwa przeciwne ruchy i dwa przeciwne kierunki znaczeniowe.

Współczesna ortografia bardzo często zapisuje głoskę Ń za pomocą połączenia liter NI.

Dlatego współcześnie spotykamy zapis:

nie
nikt
nic
nigdy
nigdzie
nijak
niżej
niski

Taki zapis zaciera jednak różnicę pomiędzy:

Ń

a:

A przecież są to dwie różne konstrukcje.

Ń jest jedną głoską.

NI składa śę z dwóch głosek, które tworzą inną artykulację i ruchy języka:

Co więcej, ich znaczenia prowadzą w przeciwnych kierunkach.

Dlatego słowa związane z zaprzeczeniem, obńiżeniem, odrzuceniem czy zańikiem powinniśmy zapisywać zgodnie z rzeczywistą artykulacją:

Jednocześnie tam, gdzie rzeczywiście występuje:

powinniśmy zachowywać:

Dlatego piszemy:

a ńe:

Ponieważ NIECH ńe zaprzecza.

NIECH wprowadza to, co ma nastąpić.

Pomieszanie N, NI i Ń ma konsekwencje znacznie większe niż sama ortografia.

Jeżeli myślimy:

a zapisujemy:

na poziomie pisma przekazujemy inną konstrukcję głoskową i znaczeniową niż ta, którą mamy na myśli.

NIE - oznacza TAK i jest pokrewne z NO, przez swoją budowę.

Dlatego powstaje dwuznaczność.

NIE i ŃE to dwa przeciwne komunikaty.

Gdy przestajemy odróżniać N od Ń, zaciera śę informacja, która została zapisana w konstrukcji słów.

Konsekwencją takich zmian jest również zańik części bogactwa języka.

Język przestaje być wtedy jedynie systemem, w którym słowo trzeba zapamiętać jako całość. Kiedy znamy znaczenia jego elementów, możemy również odczytać jego konstrukcję i rozumieć jego znaczenie.

Głoski tworzą morfemy.

Morfemy tworzą słowa.

Słowa tworzą komunikaty.

Jeżeli na najńiższym poziomie zmienimy głoskę albo zapiszemy ją tak samo jak zupełnie inną konstrukcję, informacja zaczyna śę zacierać na wszystkich kolejnych poziomach.

Dlatego różnica pomiędzy:

N, NI oraz Ń

ńe jest drobnym szczegółem.

Jest częścią kodu języka.

Wyobraźmy sobie dokument, w którym jedna osoba pisze:

ale w rzeczywistości myśli:

Jeżeli odbiorca zna znaczenia głosek i potraktuje zapis dosłownie, może odczytać zupełnie inną konstrukcję niż ta, którą nadawca chciał przekazać.

W zwykłej rozmowie znaczenie często ratuje kontekst.

W precyzyjnej komunikacji ńe zawsze możemy jednak na nim polegać.

Im bardziej jednoznaczny jest zapis, tym mniej miejsca pozostaje na błędną interpretację.

Dlatego powrót do poprawnego rozróżnienia głosek jest również powrotem do precyzyjniejszej komunikacji.

Ma to jeszcze jedną dalekosiężną konsekwencję.

Jeżeli każda głoska niesie określone znaczenie, można potraktować ją jak podstawową komendę.

Głoska jest najmniejszym poleceniem.

Połączenie głosek tworzy bardziej złożoną instrukcję.

Słowo staje śę większym programem znaczeniowym.

Dlatego dokładne poznanie znaczeń głosek może być podstawą ńe tylko świadomego odczytywania języka, ale również tworzenia systemów komputerowych opartych na jego strukturze.

Komputer wymaga jednoznaczności.

Jeżeli:

N = ↑

a:

Ń = ↓

ńe możemy traktować tych dwóch komend jako tego samego znaku.

Podobnie jak w języku programowania zmiana pojedynczego symbolu może zmienić działanie całej instrukcji, tak zmiana głoski może zmienić informację zapisaną w słowie.

Dlatego warto ponownie świadomie rozróżniać:

N, NI oraz Ń

Najpierw posłuchać słowa.

Następnie zwrócić uwagę na artykulację.

Później sprawdzić kierunek i znaczenie głoski.

Jedna głoska prowadzi ku temu, co ma wzrosnąć, zostać wprowadzone i nastąpić.

Druga prowadzi ku temu, co spada, zostaje obńiżone, odrzucone, usunięte, wykluczone albo zaprzeczone.

Dlatego poprawne rozróżnianie N, NI i Ń pozwala ńe tylko właściwie zapisywać i artykułować słowa.

Pozwala również zobaczyć ich budowę.

Zrozumieć zależności pomiędzy nimi.

Odzyskać informacje, które zostały zatarte przez błędny zapis.

I ponownie dostrzec język jako uporządkowany system, w którym głoska jest znaczeniem, a słowo jest zbudowanym z głosek komunikatem.

W konsekwencji komunikacja będzie precyzyjniejsza, a dobór słów bardziej świadomy.