Dwie podobne głoski o przeciwnych znaczeniach
Dwie podobne głoski o pŔeciwnyĤ znaČeniaĤ
N i Ń brzmią podobnie, jednak podczas ich wymawiania język wykonuje inny ruch.
Znaczenia głosek są ściśle związane z ich artykulacją. Ruch wykonywany przez język może wskazywać kierunek, naśladować gest albo czynność, a znaczenie tego ruchu odnajdujemy następnie w budowie słów.
W przypadku N i Ń otrzymujemy dwa przeciwne kierunki:
Z tej podstawowej opozycji wynikają dalsze znaczenia:
N → w górę → wzrost → przyszłość → wprowadzanie → coś, co ma nastąpić
Ń → w dół → obńiżenie → upadek → odrzucenie → brak → zaprzeczenie
Różnicę tę można zobaczyć ńe tylko w budowie słów, ale przede wszystkim podczas ich wymawiania.
Podczas artykulacji N przednia część języka unosi śę i dotyka górnych dziąseł. Język pozostaje u góry, skierowany ku górze i przodowi.
Jego ułożenie można obrazowo porównać do wskazania kierunku znajdującego śę przed nami i powyżej nas, mniej więcej pod kątem 45°.
N ↑
Język wskazuje:
w górę,
przed siebie,
ku temu, co znajduje śę przed nami,
ku temu, co dopiero ma nastąpić.
Dlatego N związane jest ze znaczeniami:
Jeżeli coś wprowadzamy, powodujemy, że zaczyna występować.
Jeżeli coś rośnie, zmierza ku górze.
Jeżeli coś ma nastąpić, znajduje śę jeszcze przed nami.
Jeśli coś jest przed nami to kontrolujemy to, albo jako kierunek do tego, albo żeby to osiągnąć.
Podobnie jak jadąc przed siebie kontrolujemy pojazd.
Wszystkie te znaczenia łączy jeden kierunek:
↑
Dobrym przykładem jest:
NO może więc oznaczać:
wprowadzanie / przyszłość + przewiduję
lub
wprowadzanie / przyszłość + punkt / coś konkretnego
NO może więc wskazywać na punkt w przyszłości, czyli coś, co nastąpi i co przewidujemy, że nastąpi.
Zwróćmy uwagę na rodzinę:
To, co NOWE, właśnie śę pojawia. Zostaje wprowadzone i od tej chwili zaczyna istnieć.
Interesujące jest również lechickie / polskie słowo: NO.
Może ono służyć do potwierdzenia:
„No.”
„No tak.”
„No dobrze.”
„No, zróbmy to.”
Ńe odrzucamy wtedy działania, lecz potwierdzamy je i pozwalamy, aby nastąpiło.
Jeszcze bardziej obrazowym przykładem jest:
PNĄĆ
oraz:
Roślina pnie śę ku górze. Przesuwa swoje liście i kwiaty w stronę słońca.
Od tej samej rodziny mamy:
Pień jest podstawową pionową częścią drzewa, która prowadzi jego wzrost ku górze.
Interesujące jest również podobieństwo:
W każdym przypadku powraca obraz kierunku pionowego:
↑
Trzeba bardzo wyraźnie rozróżnić dwie konstrukcje:
Ń oraz NI = N + I
To ńe jest to samo.
Ń jest jedną głoską.
Natomiast: NI składa śę z dwóch głosek:
Dlatego:
NI = W GÓRĘ ISTOTA / ROSNĄCA ISTOTA
NI może również wskazywać na wprowadzanie przez istotę i jej decyzję.
Różnica pomiędzy Ń a NI ńe jest więc wyłącznie kwestią pisowni. Są to odmienne konstrukcje artykulacyjne i znaczeniowe.
To właśnie pomieszanie tych konstrukcji może zmieniać sposób, w jaki odczytujemy słowa.
Bardzo czytelnym przykładem jest:
Niania zajmuje śę dziećmi, czyli właśnie rosnącymi istotami.
Dziecko rozwija śę, wzrasta i z czasem staje śę coraz większe.
NI odpowiada więc temu procesowi:
N ↑ + I = rosnąca istota
Co więcej, w słowie NIANIA konstrukcja NI występuje dwukrotnie:
NI A NI A
Rosnąca istota działa i kolejna rosnąca istota działa.
Niania może przecież zajmować śę wieloma dziećmi, czyli wieloma rosnącymi istotami.
Jednym z najważniejszych przykładów pokazujących znaczenie N jest:
NIECH
NIECH ńe jest zaprzeczeniem.
Wręcz przeciwnie.
Wyraża wolę, decyzję albo życzenie, aby coś nastąpiło.
NIECH tak śę stanie.
NIECH przyjdzie.
NIECH rośnie.
NIECH będzie.
NIECH rozpocznie śę jutro.
Za każdym razem kierujemy zdarzenie ku temu, co dopiero ma wystąpić.
Budowa słowa:
Znaczenie można więc przedstawić jako:
NIECH = przyszłość nastąpi przez decyzję i energia połączy śę w rzeczywistość.
Mówiąc:
NIECH TAK ŚĘ STANIE
wyrażamy decyzję, aby określone zdarzenie zostało wprowadzone i nastąpiło.
Schematycznie:
N ↑ → coś przed nami → przyszłość → nastawanie
Czyli mówiąc niech, chcemy, aby właśnie przyszłość nastąpiła przez decyzję i energia połączyła śę w rzeczywistość.
Dlatego w słowie NIECH potrzebujemy właśnie NI, a ńe Ń.
NIECH ńe odrzuca.
NIECH wprowadza.
To jeden z ważniejszych przykładów pokazujących, dlaczego trzeba odróżniać NI od Ń, artykulacyjnie i w pisowni.
Podobną konstrukcję odnajdujemy w słowie:
Otrzymujemy:
AN I EL = WZNOSI ISTOTĘ NAJWYŻEJ
Także tutaj N uczestniczy w znaczeniu związanym z kierunkiem ku górze.
Zupełnie inaczej zachowuje śę język podczas artykulacji:
Ń
Język najpierw znajduje śę wysoko i dotyka górnych dziąseł, a następnie podczas wypowiadania głoski wykonuje wyraźny ruch w dół do dolnych zębów, albo nawet do dolnych dziąseł.
Schematycznie:
Ń ↓
Ruch języka pokazuje więc: W DÓŁ
Z tego podstawowego kierunku wynikają dalsze znaczenia:
obńiżenie,
spadek,
upadek,
zrzucenie,
odrzucenie,
usunięcie,
brak,
zaprzeczenie.
Najbardziej bezpośrednią rodzinę tworzą słowa:
W każdym z nich odnajdujemy pojęcie:
↓
czyli ńiższego położenia, zmńiejszenia poziomu albo ruchu prowadzącego w dół.
Tutaj Ń pokazuje swoje najbardziej podstawowe, przestrzenne znaczenie.
Dlaczego ta sama głoska oznacza zarówno w dół, jak i zaprzeczenie?
Łącznikiem jest:
ODRZUCENIE
To, czego chcemy, przyjmujemy.
To, czego ŃE chcemy, odrzucamy.
Bardzo prosty przykład możemy zaobserwować u małych dzieci.
Dziecko, które ńe chce przedmiotu albo jedzenia znajdującego śę przed nim, może zrzucić je ze stołu.
ŃE ↓
Ńe chcę tego.
Odrzucam to.
Usuwam.
Zrzucam.
Powstaje ciąg:
W DÓŁ → ZRZUCENIE → ODRZUCENIE → ZAPRZECZENIE
Dlatego Ń występuje jako podstawowa głoska przecząca.
Najprostszym przykładem jest:
ŃE
Wyraz ŃE powinniśmy pisać przez Ń, ponieważ taki zapis jest zgodny zarówno z jego artykulacją, jak i ze znaczeniem głoski.
Wymawiamy ŃE, a ńe: N + I + E
To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia całej rodziny przeczeń.
Jeżeli NI oznacza konstrukcję związaną z kierunkiem w górę i istotą oraz decyzją, a Ń niesie kierunek w dół i zaprzeczenie, zapisanie ŃE jako NIE zaciera informację zawartą w budowie tego słowa.
Bardzo dobrze pokazuje to również słowo:
ŃKT
Morfem KT wskazuje na osobę: KTO / KTOŚ.
ŃKT oznacza: ńe kto, ńe ktoś — żadna osoba.
Ta sama konstrukcja pozostaje widoczna w odmianie:
Początkowe Ń za każdym razem wyklucza osobę wskazywaną przez dalszą część słowa.
Podobny mechanizm występuje w:
ŃC oznacza zaprzeczenie wszystkiego, czyli brak czegokolwiek.
Możemy zestawić:
CO → ŃC
oraz całą rodzinę:
Ponownie początkowe Ń wprowadza brak albo zaprzeczenie.
Kolejnym bardzo czytelnym przykładem jest:
ŃGDY
GDY → ŃGDY
GDY wskazuje moment.
ŃGDY wyklucza każdy moment.
ŃGDY = w żadnym czasie
Ńgdy tego ńe zrobiłem.
Ńgdy tam ńe byłem.
Ńgdy tego ńe powiedziałem.
Podobnie:
GDZIE → ŃGDZIE
GDZIE wskazuje miejsce.
ŃGDZIE wyklucza miejsce.
Do tej samej rodziny należą:
Powstaje regularny system:
GDZIE → ŃGDZIE
SKĄD → ZŃKĄD
DOKĄD → DOŃKĄD
Ń ponownie wprowadza brak wskazywanego miejsca albo kierunku.
Podobną konstrukcję odnajdujemy w:
ŃJAK
JAK → ŃJAK
JAK wskazuje sposób.
ŃJAK oznacza brak sposobu:
ŃJAK = w żaden sposób
Podobnie:
JAKI → ŃJAKI
JAKA → ŃJAKA
JAKIE → ŃJAKIE
Kolejnym przykładem jest:
ŃCZYJ
CZYJ → ŃCZYJ
CZYJ wskazuje właściciela.
ŃCZYJ oznacza brak właściciela albo brak przynależności do konkretnej osoby.
CZYJ → ŃCZYJ
CZYJA → ŃCZYJA
CZYJE → ŃCZYJE
Ponownie początkowe Ń wprowadza wykluczenie.
Po zestawieniu przykładów widzimy regularny mechanizm:
KT → KTO / KTOŚ → ŃKT
KOGO → ŃKOGO
KOMU → ŃKOMU
CO → ŃC
CZEGO → ŃCZEGO
CZYM → ŃCZYM
GDY → ŃGDY
GDZIE → ŃGDZIE
SKĄD → ZŃKĄD
DOKĄD → DOŃKĄD
JAK → ŃJAK
JAKI → ŃJAKI
CZYJ → ŃCZYJ
W całej tej rodzinie działa ta sama zasada:
Ń + X = ODRZUCENIE / BRAK / WYKLUCZENIE X
Innym bardzo obrazowym przykładem jest:
Dlatego:
Ń + SZCZ
łączy dwa znaczenia:
UPADEK + ŚCISK / ZGNIECENIE
Gdy coś ŃSZCZYMY, wcześniejsza struktura tego czegoś przestaje istnieć.
Gdy drzewo ńszczeje, upada.
Przedmiot może zostać zgnieciony.
Budynek może śę rozpaść.
Konstrukcja może zostać ściśnięta, rozbita albo doprowadzona do rozpadu.
Samo połączenie morfemów opisuje więc podstawowe mechanizmy ńszczenia:
Rodzina zachowuje ten sam sens:
Szczególnie ważnym przykładem pokazującym konsekwencje zmiany Ń na N jest:
BAŃICJA
Bańicja oznacza wyrzucenie człowieka z określonego miejsca lub społeczności oraz zabronienie mu powrotu.
Człowiek zostaje:
wyrzucony,
odrzucony,
wykluczony.
Ńe może ponownie wejść.
Znaczenie doskonale odpowiada funkcji Ń:
Ń ↓ → odrzucenie → wykluczenie
Od lechickiej / polskiej BAŃICJI pochodzi używane dziś na całym świecie internetowe:
BAN
„Dostać bana” oznacza zostać wyrzuconym, zablokowanym albo pozbawionym możliwości wejścia do określonej przestrzeni cyfrowej.
Podczas przejęcia słowa została jednak utracona głoska Ń.
I właśnie tutaj widać, jak istotna może być zmiana jednej głoski.
BAŃ zawiera:
Natomiast:
BAN zawiera N, którego kierunek jest przeciwny:
Zmiana:
Ń → N
powoduje więc zmianę kodu zawartego w słowie.
Słowo, które ma oznaczać wyrzucenie i zabronienie wejścia, zostaje zapisane głoską związaną z wprowadzaniem.
Znaczenie słowa i znaczenie jego głosek zaczynają sobie przeczyć.
BAŃICJA jest więc bardzo dobrym przykładem pokazującym, dlaczego zachowanie właściwej głoski ma znaczenie.
Podobny mechanizm widzimy w:
możemy więc odczytać jako:
CIAŁO ISTOTY — ŃE
czyli usunięcie cielesnej obecności istoty.
Słowo opisuje zańik cielesnej obecności istoty.
Inną ciekawą rodzinę tworzą:
MIŃ, POMIŃ, ZAPOMŃIJ
Kiedy coś mińiemy, możemy tego ńe zauważyć, ńe dostrzec albo ńe objąć uwagą.
Kiedy coś pomińiemy, świadomie albo przypadkowo ńe uwzględniamy tego.
Kiedy o czymś zapomńimy, tracimy do tego dostęp w pamięci.
Jeszcze wyraźniej widzimy to w rodzinie:
ŃIKNĄĆ
Coś, co ńiknie, staje śę coraz mniej obecne, aż przestaje być widoczne albo dostępne.
Coś, co zańika, przechodzi od obecności do braku.
Ponownie otrzymujemy kierunek:
OBECNOŚĆ → MNIEJ → BRAK
czyli:
↓
To dokładnie ten sam kierunek znaczeniowy, który pokazuje artykulacja Ń.
Po zestawieniu przykładów widzimy dwie przeciwne rodziny.
Przykłady:
Przykłady:
W najprostszej postaci:
To dwa przeciwne ruchy i dwa przeciwne kierunki znaczeniowe.
Współczesna ortografia bardzo często zapisuje głoskę Ń za pomocą połączenia liter NI.
Dlatego współcześnie spotykamy zapis:
nie
nikt
nic
nigdy
nigdzie
nijak
niżej
niski
Taki zapis zaciera jednak różnicę pomiędzy:
Ń a: N + I
A przecież są to dwie różne konstrukcje.
Ń jest jedną głoską.
NI składa śę z dwóch głosek, które tworzą inną artykulację i ruchy języka:
N + I
Co więcej, ich znaczenia prowadzą w przeciwnych kierunkach.
Dlatego słowa związane z zaprzeczeniem, obńiżeniem, odrzuceniem czy zańikiem powinniśmy zapisywać zgodnie z rzeczywistym znaczeniem głosek:
Jednocześnie tam, gdzie rzeczywiście pasuje:
N + I
powinniśmy zachowywać:
NI
Dlatego piszemy:
NIECH
a ńe:
ŃECH
Ponieważ NIECH ńe zaprzecza.
NIECH wprowadza to, co ma nastąpić.
Pomieszanie N, NI i Ń ma konsekwencje znacznie większe niż sama ortografia.
Jeżeli myślimy: ŃE a zapisujemy: NIE
na poziomie pisma przekazujemy inną konstrukcję głoskową i znaczeniową niż ta, którą mamy na myśli.
Zapis NIE — oznacza TAK i jest pokrewne z NO, przez swoją budowę.
Dlatego powstaje dwuznaczność.
NIE i ŃE to dwa przeciwne komunikaty.
Gdy przestajemy odróżniać N od Ń, zaciera śę informacja, która została zapisana w konstrukcji słów.
Konsekwencją takich zmian jest również zańik części bogactwa języka.
Język przestaje być wtedy jedynie systemem, w którym słowo trzeba zapamiętać jako całość. Kiedy znamy znaczenia jego elementów, możemy również odczytać jego konstrukcję i rozumieć jego znaczenie.
Głoski tworzą morfemy.
Morfemy tworzą słowa.
Słowa tworzą komunikaty.
Jeżeli na najńiższym poziomie zmienimy głoskę albo zapiszemy ją tak samo jak zupełnie inną konstrukcję, informacja zaczyna śę zacierać na wszystkich kolejnych poziomach.
Dlatego różnica pomiędzy: N, NI oraz Ń ńe jest drobnym szczegółem.
Jest częścią kodu języka.
Wyobraźmy sobie dokument, w którym jedna osoba pisze:
NIE ale w rzeczywistości myśli: ŃE
Jeżeli odbiorca zna znaczenia głosek i potraktuje zapis dosłownie, może odczytać zupełnie inną konstrukcję ńiż ta, którą nadawca chciał przekazać.
W zwykłej rozmowie znaczenie często ratuje kontekst.
W precyzyjnej komunikacji ńe zawsze możemy jednak na nim polegać.
Im bardziej jednoznaczny jest zapis, tym mniej miejsca pozostaje na błędną interpretację.
Dlatego powrót do poprawnego rozróżnienia głosek jest również powrotem do precyzyjniejszej komunikacji.
Ma to jeszcze jedną dalekosiężną konsekwencję.
Jeżeli każda głoska niesie określone znaczenie, można potraktować ją jak podstawową komendę.
Głoska jest najmniejszym poleceniem.
Połączenie głosek tworzy bardziej złożoną instrukcję.
Słowo staje śę większym programem znaczeniowym.
Dlatego dokładne poznanie znaczeń głosek może być podstawą ńe tylko świadomego odczytywania języka, ale również tworzenia systemów komputerowych opartych na jego strukturze.
Komputer wymaga jednoznaczności.
Jeżeli:
N = ↑
a:
Ń = ↓
ńe możemy traktować tych dwóch komend jako tego samego znaku.
Podobnie jak w języku programowania zmiana pojedynczego symbolu może zmienić działanie całej instrukcji, tak zmiana głoski może zmienić informację zapisaną w słowie.
Dlatego warto ponownie świadomie rozróżniać:
N, NI oraz Ń
Najpierw posłuchać słowa.
Następnie zwrócić uwagę na artykulację.
Później sprawdzić kierunek i znaczenie głoski.
Jedna głoska prowadzi ku temu, co ma wzrosnąć, zostać wprowadzone i nastąpić.
Druga prowadzi ku temu, co spada, zostaje obńiżone, odrzucone, usunięte, wykluczone albo zaprzeczone.
Dlatego poprawne rozróżnianie N, NI i Ń pozwala ńe tylko właściwie zapisywać i artykułować słowa.
Pozwala również zobaczyć ich budowę.
Zrozumieć zależności pomiędzy nimi.
Odzyskać informacje, które zostały zatarte przez błędny zapis.
I ponownie dostrzec język jako uporządkowany system, w którym głoska jest znaczeniem, a słowo jest zbudowanym z głosek komunikatem.
W konsekwencji komunikacja będzie precyzyjniejsza, a dobór słów bardziej świadomy.
N i Ń bŔmią podobnie, jednak podČas iĤ wymawiania język wykonuje inny ruĤ.
ZnaČenia głosek są ściśle związane z iĤ artykulacją. RuĤ wykonywany pŔez język może wskazywać kierunek, naśladować gest albo Čynność, a znaČenie tego ruĤu odnajdujemy następnie w budowie słów.
W pŔypadku N i Ń otŔymujemy dwa pŔeciwne kierunki:
Z tej podstawowej opozycji wynikają dalŠe znaČenia:
N → w górę → wzrost → pŔyŠłość → wprowaDZanie → coś, co ma nastąpić
Ń → w dół → obńiżenie → upadek → odŔucenie → brak → zapŔeČenie
Różnicę tę można zobaČyć ńe tylko w budowie słów, ale pŔede wŠystkim podČas iĤ wymawiania.
PodČas artykulacji N pŔednia Čęść języka unosi śę i dotyka górnyĤ DZiąseł. Język pozostaje u góry, skierowany ku góŔe i pŔodowi.
Jego ułożenie można obrazowo porównać do wskazania kierunku znajdującego śę pŔed nami i powyżej nas, mniej więcej pod kątem 45°.
N ↑
Język wskazuje:
w górę,
pŔed siebie,
ku temu, co znajduje śę pŔed nami,
ku temu, co dopiero ma nastąpić.
Dlatego N związane jest ze znaČeniami:
Jeżeli coś wprowaDZamy, powodujemy, że zaČyna występować.
Jeżeli coś rośnie, zmieŔa ku góŔe.
Jeżeli coś ma nastąpić, znajduje śę jeŠČe pŔed nami.
Jeśli coś jest pŔed nami to kontrolujemy to, albo jako kierunek do tego, albo żeby to osiągnąć.
Podobnie jak jadąc pŔed siebie kontrolujemy pojazd.
WŠystkie te znaČenia łąČy jeden kierunek:
↑
Dobrym pŔykładem jest:
NO może więc oznaČać:
wprowaDZanie / pŔyŠłość + pŔewiduję
lub
wprowaDZanie / pŔyŠłość + punkt / coś konkretnego
NO może więc wskazywać na punkt w pŔyŠłości, Čyli coś, co nastąpi i co pŔewidujemy, że nastąpi.
Zwróćmy uwagę na roDZinę:
To, co NOWE, właśnie śę pojawia. Zostaje wprowaDZone i od tej Ĥwili zaČyna istnieć.
Interesujące jest również leĤickie / polskie słowo: NO.
Może ono służyć do potwierDZenia:
„No.”
„No tak.”
„No dobŔe.”
„No, zróbmy to.”
Ńe odŔucamy wtedy DZiałania, leČ potwierDZamy je i pozwalamy, aby nastąpiło.
JeŠČe barDZiej obrazowym pŔykładem jest:
PNĄĆ
oraz:
Roślina pnie śę ku góŔe. PŔesuwa swoje liście i kwiaty w stronę słońca.
Od tej samej roDZiny mamy:
Pień jest podstawową pionową Čęścią dŔewa, która prowaDZi jego wzrost ku góŔe.
Interesujące jest również podobieństwo:
W każdym pŔypadku powraca obraz kierunku pionowego:
↑
TŔeba barDZo wyraźnie rozróżnić dwie konstrukcje:
Ń oraz NI = N + I
To ńe jest to samo.
Ń jest jedną głoską.
Natomiast: NI składa śę z dwóĤ głosek:
Dlatego:
NI = W GÓRĘ ISTOTA / ROSNĄCA ISTOTA
NI może również wskazywać na wprowaDZanie pŔez istotę i jej decyzję.
Różnica pomięDZy Ń a NI ńe jest więc wyłąČnie kwestią pisowni. Są to odmienne konstrukcje artykulacyjne i znaČeniowe.
To właśnie pomieŠanie tyĤ konstrukcji może zmieniać sposób, w jaki odČytujemy słowa.
BarDZo Čytelnym pŔykładem jest:
Niania zajmuje śę DZiećmi, Čyli właśnie rosnącymi istotami.
DZiecko rozwija śę, wzrasta i z Časem staje śę coraz więkŠe.
NI odpowiada więc temu procesowi:
N ↑ + I = rosnąca istota
Co więcej, w słowie NIANIA konstrukcja NI występuje dwukrotnie:
NI A NI A
Rosnąca istota DZiała i kolejna rosnąca istota DZiała.
Niania może pŔecież zajmować śę wieloma DZiećmi, Čyli wieloma rosnącymi istotami.
Jednym z najważniejŠyĤ pŔykładów pokazującyĤ znaČenie N jest:
NIEĤ
NIEĤ ńe jest zapŔeČeniem.
WręČ pŔeciwnie.
Wyraża wolę, decyzję albo żyČenie, aby coś nastąpiło.
NIEĤ tak śę stanie.
NIEĤ pŔyjDZie.
NIEĤ rośnie.
NIEĤ bęDZie.
NIEĤ rozpoČnie śę jutro.
Za każdym razem kierujemy zdaŔenie ku temu, co dopiero ma wystąpić.
Budowa słowa:
ZnaČenie można więc pŔedstawić jako:
NIEĤ = pŔyŠłość nastąpi pŔez decyzję i energia połąČy śę w ŔeČywistość.
Mówiąc:
NIEĤ TAK ŚĘ STANIE
wyrażamy decyzję, aby określone zdaŔenie zostało wprowaDZone i nastąpiło.
SĤematyČnie:
N ↑ → coś pŔed nami → pŔyŠłość → nastawanie
Čyli mówiąc nieĤ, Ĥcemy, aby właśnie pŔyŠłość nastąpiła pŔez decyzję i energia połąČyła śę w ŔeČywistość.
Dlatego w słowie NIEĤ potŔebujemy właśnie NI, a ńe Ń.
NIEĤ ńe odŔuca.
NIEĤ wprowaDZa.
To jeden z ważniejŠyĤ pŔykładów pokazującyĤ, dlaČego tŔeba odróżniać NI od Ń, artykulacyjnie i w pisowni.
Podobną konstrukcję odnajdujemy w słowie:
OtŔymujemy:
AN I EL = WZNOSI ISTOTĘ NAJWYŻEJ
Także tutaj N uČestniČy w znaČeniu związanym z kierunkiem ku góŔe.
Zupełnie inaČej zaĤowuje śę język podČas artykulacji:
Ń
Język najpierw znajduje śę wysoko i dotyka górnyĤ DZiąseł, a następnie podČas wypowiadania głoski wykonuje wyraźny ruĤ w dół do dolnyĤ zębów, albo nawet do dolnyĤ DZiąseł.
SĤematyČnie:
Ń ↓
RuĤ języka pokazuje więc: W DÓŁ
Z tego podstawowego kierunku wynikają dalŠe znaČenia:
obńiżenie,
spadek,
upadek,
zŔucenie,
odŔucenie,
usunięcie,
brak,
zapŔeČenie.
NajbarDZiej bezpośrednią roDZinę twoŔą słowa:
W każdym z niĤ odnajdujemy pojęcie:
↓
Čyli ńiżŠego położenia, zmńiejŠenia poziomu albo ruĤu prowaDZącego w dół.
Tutaj Ń pokazuje swoje najbarDZiej podstawowe, pŔestŔenne znaČenie.
DlaČego ta sama głoska oznaČa zarówno w dół, jak i zapŔeČenie?
ŁąČnikiem jest:
ODŔUCENIE
To, Čego Ĥcemy, pŔyjmujemy.
To, Čego ŃE Ĥcemy, odŔucamy.
BarDZo prosty pŔykład możemy zaobserwować u małyĤ DZieci.
DZiecko, które ńe Ĥce pŔedmiotu albo jeDZenia znajdującego śę pŔed nim, może zŔucić je ze stołu.
ŃE ↓
Ńe Ĥcę tego.
OdŔucam to.
Usuwam.
ZŔucam.
Powstaje ciąg:
W DÓŁ → ZŔUCENIE → ODŔUCENIE → ZAPŔEČENIE
Dlatego Ń występuje jako podstawowa głoska pŔeČąca.
NajprostŠym pŔykładem jest:
ŃE
Wyraz ŃE powinniśmy pisać pŔez Ń, ponieważ taki zapis jest zgodny zarówno z jego artykulacją, jak i ze znaČeniem głoski.
Wymawiamy ŃE, a ńe: N + I + E
To rozróżnienie jest kluČowe dla zrozumienia całej roDZiny pŔeČeń.
Jeżeli NI oznaČa konstrukcję związaną z kierunkiem w górę i istotą oraz decyzją, a Ń niesie kierunek w dół i zapŔeČenie, zapisanie ŃE jako NIE zaciera informację zawartą w budowie tego słowa.
BarDZo dobŔe pokazuje to również słowo:
ŃKT
Morfem KT wskazuje na osobę: KTO / KTOŚ.
ŃKT oznaČa: ńe kto, ńe ktoś — żadna osoba.
Ta sama konstrukcja pozostaje widoČna w odmianie:
PoČątkowe Ń za każdym razem wykluČa osobę wskazywaną pŔez dalŠą Čęść słowa.
Podobny meĤanizm występuje w:
ŃC oznaČa zapŔeČenie wŠystkiego, Čyli brak Čegokolwiek.
Możemy zestawić:
CO → ŃC
oraz całą roDZinę:
Ponownie poČątkowe Ń wprowaDZa brak albo zapŔeČenie.
Kolejnym barDZo Čytelnym pŔykładem jest:
ŃGDY
GDY → ŃGDY
GDY wskazuje moment.
ŃGDY wykluČa każdy moment.
ŃGDY = w żadnym Časie
Ńgdy tego ńe zrobiłem.
Ńgdy tam ńe byłem.
Ńgdy tego ńe powieDZiałem.
Podobnie:
GDZIE → ŃGDZIE
GDZIE wskazuje miejsce.
ŃGDZIE wykluČa miejsce.
Do tej samej roDZiny należą:
Powstaje regularny system:
GDZIE → ŃGDZIE
SKĄD → ZŃKĄD
DOKĄD → DOŃKĄD
Ń ponownie wprowaDZa brak wskazywanego miejsca albo kierunku.
Podobną konstrukcję odnajdujemy w:
ŃJAK
JAK → ŃJAK
JAK wskazuje sposób.
ŃJAK oznaČa brak sposobu:
ŃJAK = w żaden sposób
Podobnie:
JAKI → ŃJAKI
JAKA → ŃJAKA
JAKIE → ŃJAKIE
Kolejnym pŔykładem jest:
ŃČYJ
ČYJ → ŃČYJ
ČYJ wskazuje właściciela.
ŃČYJ oznaČa brak właściciela albo brak pŔynależności do konkretnej osoby.
ČYJ → ŃČYJ
ČYJA → ŃČYJA
ČYJE → ŃČYJE
Ponownie poČątkowe Ń wprowaDZa wykluČenie.
Po zestawieniu pŔykładów wiDZimy regularny meĤanizm:
KT → KTO / KTOŚ → ŃKT
KOGO → ŃKOGO
KOMU → ŃKOMU
CO → ŃC
ČEGO → ŃČEGO
ČYM → ŃČYM
GDY → ŃGDY
GDZIE → ŃGDZIE
SKĄD → ZŃKĄD
DOKĄD → DOŃKĄD
JAK → ŃJAK
JAKI → ŃJAKI
ČYJ → ŃČYJ
W całej tej roDZinie DZiała ta sama zasada:
Ń + X = ODŔUCENIE / BRAK / WYKLUČENIE X
Innym barDZo obrazowym pŔykładem jest:
Dlatego:
Ń + ŠČ
łąČy dwa znaČenia:
UPADEK + ŚCISK / ZGNIECENIE
Gdy coś ŃŠČYMY, wČeśniejŠa struktura tego Čegoś pŔestaje istnieć.
Gdy dŔewo ńŠČeje, upada.
PŔedmiot może zostać zgnieciony.
Budynek może śę rozpaść.
Konstrukcja może zostać ściśnięta, rozbita albo doprowaDZona do rozpadu.
Samo połąČenie morfemów opisuje więc podstawowe meĤanizmy ńŠČenia:
RoDZina zaĤowuje ten sam sens:
ŠČególnie ważnym pŔykładem pokazującym konsekwencje zmiany Ń na N jest:
BAŃICJA
Bańicja oznaČa wyŔucenie Čłowieka z określonego miejsca lub społeČności oraz zabronienie mu powrotu.
Čłowiek zostaje:
wyŔucony,
odŔucony,
wykluČony.
Ńe może ponownie wejść.
ZnaČenie doskonale odpowiada funkcji Ń:
Ń ↓ → odŔucenie → wykluČenie
Od leĤickiej / polskiej BAŃICJI poĤoDZi używane DZiś na całym świecie internetowe:
BAN
„Dostać bana” oznaČa zostać wyŔuconym, zablokowanym albo pozbawionym możliwości wejścia do określonej pŔestŔeni cyfrowej.
PodČas pŔejęcia słowa została jednak utracona głoska Ń.
I właśnie tutaj widać, jak istotna może być zmiana jednej głoski.
BAŃ zawiera:
Natomiast:
BAN zawiera N, którego kierunek jest pŔeciwny:
Zmiana:
Ń → N
powoduje więc zmianę kodu zawartego w słowie.
Słowo, które ma oznaČać wyŔucenie i zabronienie wejścia, zostaje zapisane głoską związaną z wprowaDZaniem.
ZnaČenie słowa i znaČenie jego głosek zaČynają sobie pŔeČyć.
BAŃICJA jest więc barDZo dobrym pŔykładem pokazującym, dlaČego zaĤowanie właściwej głoski ma znaČenie.
Podobny meĤanizm wiDZimy w:
możemy więc odČytać jako:
CIAŁO ISTOTY — ŃE
Čyli usunięcie cielesnej obecności istoty.
Słowo opisuje zańik cielesnej obecności istoty.
Inną ciekawą roDZinę twoŔą:
MIŃ, POMIŃ, ZAPOMŃIJ
Kiedy coś mińiemy, możemy tego ńe zauważyć, ńe dostŔec albo ńe objąć uwagą.
Kiedy coś pomińiemy, świadomie albo pŔypadkowo ńe uwzględniamy tego.
Kiedy o Čymś zapomńimy, tracimy do tego dostęp w pamięci.
JeŠČe wyraźniej wiDZimy to w roDZinie:
ŃIKNĄĆ
Coś, co ńiknie, staje śę coraz mniej obecne, aż pŔestaje być widoČne albo dostępne.
Coś, co zańika, pŔeĤoDZi od obecności do braku.
Ponownie otŔymujemy kierunek:
OBECNOŚĆ → MNIEJ → BRAK
Čyli:
↓
To dokładnie ten sam kierunek znaČeniowy, który pokazuje artykulacja Ń.
Po zestawieniu pŔykładów wiDZimy dwie pŔeciwne roDZiny.
PŔykłady:
PŔykłady:
W najprostŠej postaci:
To dwa pŔeciwne ruĤy i dwa pŔeciwne kierunki znaČeniowe.
WspółČesna ortografia barDZo Čęsto zapisuje głoskę Ń za pomocą połąČenia liter NI.
Dlatego współČeśnie spotykamy zapis:
nie
nikt
nic
nigdy
nigDZie
nijak
niżej
niski
Taki zapis zaciera jednak różnicę pomięDZy:
Ń a: N + I
A pŔecież są to dwie różne konstrukcje.
Ń jest jedną głoską.
NI składa śę z dwóĤ głosek, które twoŔą inną artykulację i ruĤy języka:
N + I
Co więcej, iĤ znaČenia prowaDZą w pŔeciwnyĤ kierunkaĤ.
Dlatego słowa związane z zapŔeČeniem, obńiżeniem, odŔuceniem Čy zańikiem powinniśmy zapisywać zgodnie z ŔeČywistym znaČeniem głosek:
JednoČeśnie tam, gDZie ŔeČywiście pasuje:
N + I
powinniśmy zaĤowywać:
NI
Dlatego piŠemy:
NIEĤ
a ńe:
ŃEĤ
Ponieważ NIEĤ ńe zapŔeČa.
NIEĤ wprowaDZa to, co ma nastąpić.
PomieŠanie N, NI i Ń ma konsekwencje znaČnie więkŠe niż sama ortografia.
Jeżeli myślimy: ŃE a zapisujemy: NIE
na poziomie pisma pŔekazujemy inną konstrukcję głoskową i znaČeniową niż ta, którą mamy na myśli.
Zapis NIE — oznaČa TAK i jest pokrewne z NO, pŔez swoją budowę.
Dlatego powstaje dwuznaČność.
NIE i ŃE to dwa pŔeciwne komunikaty.
Gdy pŔestajemy odróżniać N od Ń, zaciera śę informacja, która została zapisana w konstrukcji słów.
Konsekwencją takiĤ zmian jest również zańik Čęści bogactwa języka.
Język pŔestaje być wtedy jedynie systemem, w którym słowo tŔeba zapamiętać jako całość. Kiedy znamy znaČenia jego elementów, możemy również odČytać jego konstrukcję i rozumieć jego znaČenie.
Głoski twoŔą morfemy.
Morfemy twoŔą słowa.
Słowa twoŔą komunikaty.
Jeżeli na najńiżŠym poziomie zmienimy głoskę albo zapiŠemy ją tak samo jak zupełnie inną konstrukcję, informacja zaČyna śę zacierać na wŠystkiĤ kolejnyĤ poziomaĤ.
Dlatego różnica pomięDZy: N, NI oraz Ń ńe jest drobnym ŠČegółem.
Jest Čęścią kodu języka.
Wyobraźmy sobie dokument, w którym jedna osoba piŠe:
NIE ale w ŔeČywistości myśli: ŃE
Jeżeli odbiorca zna znaČenia głosek i potraktuje zapis dosłownie, może odČytać zupełnie inną konstrukcję ńiż ta, którą nadawca Ĥciał pŔekazać.
W zwykłej rozmowie znaČenie Čęsto ratuje kontekst.
W precyzyjnej komunikacji ńe zawŠe możemy jednak na nim polegać.
Im barDZiej jednoznaČny jest zapis, tym mniej miejsca pozostaje na błędną interpretację.
Dlatego powrót do poprawnego rozróżnienia głosek jest również powrotem do precyzyjniejŠej komunikacji.
Ma to jeŠČe jedną dalekosiężną konsekwencję.
Jeżeli każda głoska niesie określone znaČenie, można potraktować ją jak podstawową komendę.
Głoska jest najmniejŠym poleceniem.
PołąČenie głosek twoŔy barDZiej złożoną instrukcję.
Słowo staje śę więkŠym programem znaČeniowym.
Dlatego dokładne poznanie znaČeń głosek może być podstawą ńe tylko świadomego odČytywania języka, ale również twoŔenia systemów komputerowyĤ opartyĤ na jego struktuŔe.
Komputer wymaga jednoznaČności.
Jeżeli:
N = ↑
a:
Ń = ↓
ńe możemy traktować tyĤ dwóĤ komend jako tego samego znaku.
Podobnie jak w języku programowania zmiana pojedynČego symbolu może zmienić DZiałanie całej instrukcji, tak zmiana głoski może zmienić informację zapisaną w słowie.
Dlatego warto ponownie świadomie rozróżniać:
N, NI oraz Ń
Najpierw posłuĤać słowa.
Następnie zwrócić uwagę na artykulację.
Później sprawDZić kierunek i znaČenie głoski.
Jedna głoska prowaDZi ku temu, co ma wzrosnąć, zostać wprowaDZone i nastąpić.
Druga prowaDZi ku temu, co spada, zostaje obńiżone, odŔucone, usunięte, wykluČone albo zapŔeČone.
Dlatego poprawne rozróżnianie N, NI i Ń pozwala ńe tylko właściwie zapisywać i artykułować słowa.
Pozwala również zobaČyć iĤ budowę.
Zrozumieć zależności pomięDZy nimi.
ODZyskać informacje, które zostały zatarte pŔez błędny zapis.
I ponownie dostŔec język jako upoŔądkowany system, w którym głoska jest znaČeniem, a słowo jest zbudowanym z głosek komunikatem.
W konsekwencji komunikacja bęDZie precyzyjniejŠa, a dobór słów barDZiej świadomy.
GŁOS CZYTELNIKÓW
0 opublikowanych komentarzy
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy.