Ó|Ó

#### ARTYKULACJA

Głoska Ó pierwotnie ńe brzmiała tak samo jak współczesne U. Jej źródłem było dawne długie O. W czasie, gdy w języku polskim występował jeszcze iloczas, rozróżniano samogłoski krótkie i długie, dlatego krótkie O i długie O stanowiły dwa różniące śę dźwięki.

Po zańiku iloczasu dawne długie O zmieniło swoją barwę i przekształciło śę w tzw. O pochylone — głoskę bardziej zamkniętą od zwykłego O.

O pochylone zajmowało więc pod względem brzmienia i artykulacji pozycję zbliżoną do przestrzeni pomiędzy O i U. Podobnie jak przy O oraz U, wargi były zaokrąglone, jednak głoska była bardziej zamknięta od zwykłego O. Język znajdował śę wyżej ńż przy O, przez co zmńejszała śę przestrzeń przepływu powietrza.

Z czasem odrębna wymowa O pochylonego zaczęła zanikać, a jego brzmienie coraz bardziej zbliżało śę do U. Ostatecznie w polszczyźnie ogólnej doszło do zrównania wymowy Ó i U, przez co wcześniejsze rozróżnienie fonetyczne zostało utracone.

Nastąpiło więc uproszczenie systemu głoskowego: wcześniejsza odrębność O pochylonego zanikła, natomiast zapis Ó zachował ślad jego związku z O.

#### ZNACZENIE

Znaczenie głoski Ó jest takie samo jak głoski O. Związek ten jest widoczny ńe tylko w podobieństwie artykulacji obu głosek, lecz również w pochodzeniu Ó od dawnego O oraz w zachowanych do dzisiaj wymianach O : Ó w rodzinach wyrazów.

Możemy obserwować to między innymi w parach: stół — stołu, wóz — wozy, róg — rogi. Zmiana formy słowa odsłania więc związek Ó z O.

Podstawą znaczenia pozostaje okrąg. Przy O wargi układają śę w kształt koła, dlatego głoska oznacza koło, okrąg oraz otaczanie. Ó zachowuje ten sam rdzeń znaczeniowy.

Okrąg może coś otaczać, a tym samym wyznaczać określony obszar. Tak samo możemy zaznaczyć konkretne miejsce, przedmiot albo fragment przestrzeni, otaczając go kółkiem. Z tego wynikają znaczenia punktu, pola i terenu, a szerzej także czegoś ogólnego, czyli obejmującego większy obszar lub zbiór.

Koło prowadzi również do znaczenia powtarzalności. Poruszając śę po okręgu, wracamy do punktu, który już wcześniej minęliśmy. Ruch może odbywać śę ponownie, tworząc cykl.

Z powtarzalności wynika natomiast przewidywanie. Jeżeli znamy przebieg cyklu i wiemy, że kolejne jego części powracają, możemy przewidzieć, jaki etap nastąpi później.

Znaczenia tworzą więc wynikowe ciągi:

Ó → okrąg → otaczanie → wyznaczenie obszaru → punkt, teren, ogólny obszar

oraz:

Ó → koło → powrót → powtarzanie → cykl → przewidywanie

Dlatego głoska Ó oznacza: koło, okrąg, otaczanie, ogólny obszar, punkt, teren, powtarzanie, ruch w tę i z powrotem oraz przewidywanie.

#### ZAPIS RUNICZNY

Runa Ó nawiązuje swoim kształtem do runy O, wskazując na wspólne znaczenie obu głosek oraz ich bliski związek dźwiękowy i artykulacyjny.

Podstawą pozostaje znak związany z O — okręgiem, kołem i otaczaniem. W runie Ó pojawia śę jednak dodatkowa pozioma kreska, która odróżnia oba znaki.

Kreskę tę można odczytać jako przedstawienie wyższego położenia języka i ograniczenia przestrzeni przepływu powietrza w porównaniu z bardziej otwartym O. Odpowiada to bardziej zamkniętemu charakterowi dawnego O pochylonego.

Runa zachowuje więc podstawowy znak O, ponieważ Ó zachowuje jego znaczenie, natomiast dodatkowy element zaznacza różnicę w sposobie artykulacji.

Zapis runiczny pokazuje dzięki temu jednocześnie podobieństwo i różnicę:

• O — podstawowy okrąg i otwarta artykulacja.
• Ó — ten sam podstawowy sens okręgu, ale z dodatkowym elementem wskazującym na bardziej zamkniętą artykulację głoski.